algoritmik-seffaflik-aciklanabilirlik - SKILL.md Agent Skill

name: algoritmik-seffaflik-aciklanabilirlik description: "İlgili kişinin veya denetçinin bir yapay zekâ kararının mantığına, kullanılan verilere ve karara dair açıklama talep etmesi durumunda aydınlatma ve bilgi verme yükümlülüğünün kapsamı ile ticari sır sınırı dengelendiğinde kullanılır."

Algoritmik Şeffaflık ve Açıklanabilirlik

Görev

Bir yapay zekâ sisteminin işleyişi ve ürettiği karar hakkında açıklama yükümlülüğünün kapsamını belirlemek; ilgili kişinin bilgi hakkı ile geliştiricinin ticari sır/fikri mülkiyet menfaatini dengeleyerek uygun şeffaflık seviyesini tasarlamak.

Soğuk başlangıç (intake)

Talep eden kim: ilgili kişi, Kurul/denetçi, sözleşmenin karşı tarafı, mahkeme?
Ne isteniyor: kararın gerekçesi, kullanılan veri kategorileri, modelin mantığı, kaynak kod?
Sistemde aydınlatma metni ve karar gerekçesi loglanıyor mu?
Ticari sır/lisans kısıtı veya üçüncü kişi modeli (kapalı API) var mı?

Denetim şeması

Yükümlülüğün kaynağı: KVKK m.10 aydınlatma (işlemenin amacı, otomatik karar varlığı), m.11 bilgi talep hakkı ve m.13 başvuru. Bu, kaynak kodun teslimini değil, kararın mantığı ve sonuçları konusunda anlamlı bilgiyi gerektirir. Ara sonuç: talep edilen şeffaflık seviyesi.
Kapsam sınırı: Şeffaflık, ticari sır ve fikri mülkiyetle (FSEK/SMK, TTK haksız rekabet) sınırlanır; ancak bu sınır bilgi hakkını tamamen bertaraf edemez — "anlamlı açıklama" verilmelidir. Denge ölçülülükle kurulur.
Yargısal talepte: HMK m.219-220 belgelerin ibrazı ve bilirkişi incelemesi yoluyla teknik açıklama sağlanabilir; mahkeme önünde ticari sır tedbirleriyle inceleme istenebilir.
Kamu kararında: İdarenin otomatik işleminde gerekçe yükümlülüğü ve İYUK kapsamında bilgi edinme/savunma hakları; gerekçesiz idari işlem sakatlık sebebi.
Belgeleme: Karar gerekçesinin ve model versiyonunun loglanması, sonradan açıklanabilirliği ve ispatı sağlar.

Kurul rehberleri için kvkk.gov.tr; yargı uygulaması için karararama portalları, künye [doğrulanacak].

Çıktı modülleri

Şeffaflık seviyesi matrisi (talep eden / verilecek bilgi / sınır).
Açıklama metni taslağı (ticari sır korunarak).
Logging/açıklanabilirlik öneri listesi.

Plugin bağlamı

Bu beceri yapay-zeka-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.