unsurlar-ve-denetim-semasi - SKILL.md Agent Skill

name: unsurlar-ve-denetim-semasi description: "Bir zarar olayının haksız fiil sorumluluğu doğurup doğurmadığını baştan sona değerlendirmek gerektiğinde; fiil, hukuka aykırılık, kusur, zarar ve illiyet unsurlarını sırayla altlamak için ilk adımda kullanılır."

Haksız Fiilin Unsurları ve Genel Denetim Şeması

Görev

Somut olayı TBK m.49 çerçevesinde beş unsurun (fiil, hukuka aykırılık, kusur, zarar, uygun illiyet bağı) tek tek varlığına göre denetlemek; sonra olaya özgü objektif sorumluluk normuyla yarışmayı kontrol etmek. Eksik tek unsur talebi tümden düşürür; bu yüzden zincir baştan sona kurulur.

Soğuk başlangıç (intake)

Ne oldu, kim yaptı, zarar tam olarak nedir (mal varlığı mı, beden/can mı, kişilik hakkı mı)?
Olay tarihi ve zarar görenin bunu/faili öğrendiği tarih?
Taraflar arasında sözleşme ilişkisi var mı (yarışma ihtimali)?
Olaya özgü bir özel rejim var mı (trafik, işveren, ürün, yapı)?

Denetim şeması

Fiil (m.49). İnsan davranışı: olumlu eylem ya da hukuken yapma yükümü varken kaçınma (ihmali davranış). Failin belirlenebilirliği saptanır.
Hukuka aykırılık (m.49). Mutlak hak ihlali (yaşam, beden, mülkiyet, kişilik) doğrudan; salt malvarlığı zararında ihlal edilen koruma normu veya ahlaka aykırı kasıtlı davranış (m.49/2) aranır. Hukuka uygunluk sebebi (m.63) varsa aykırılık kalkar.
Kusur (m.49). Kast ya da ihmal. Ölçü objektifleştirilmiş özen (basiretli kişi). Kusursuz sorumluluk normu uygulanacaksa bu unsur aranmaz.
Zarar. Fiili zarar + yoksun kalınan kâr (maddi) ve/veya manevi zarar. Malvarlığında istem dışı azalma; farazi malvarlığı ile gerçek arasındaki fark esas alınır.
Uygun illiyet bağı. Fiil ile zarar arasında hayatın olağan akışına ve genel hayat tecrübesine göre uygun nedensellik; mücbir sebep, zarar görenin/üçüncü kişinin ağır kusuru bağı kesebilir.
Ara sonuç. Beş unsur tamsa sorumluluk kurulur; eksikse hangi unsurun düştüğü ve ispat yükünün kimde olduğu (TMK m.6) not edilir. Objektif sorumluluk normu (m.65-71) seçimlik olarak değerlendirilir.

Çıktı modülleri

Unsur-vakıa-delil altlama tablosu (her unsur için var/yok/şüpheli).
Yarışma notu (sözleşme ↔ haksız fiil; süre/ispat etkisi).
Eksik unsur ve ispat yükü haritası.

Plugin bağlamı

Bu beceri haksiz-fiil-tazminat eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.