hukuka-aykirilik-ve-uygunluk-sebepleri - SKILL.md Agent Skill

name: hukuka-aykirilik-ve-uygunluk-sebepleri description: "Fiilin hukuka aykırı sayılıp sayılmayacağı tartışmalıysa veya karşı taraf meşru savunma, rıza, zorda kalma ya da hakkın kullanılması savunması ileri sürdüğünde; aykırılık ve uygunluk dengesini denetlemek için kullanılır."

Hukuka Aykırılık ve Hukuka Uygunluk Sebepleri

Görev

Fiilin hukuka aykırılığını (mutlak hak ihlali / koruma normu ihlali / ahlaka aykırı kasıtlı zarar) tespit etmek ve TBK m.63'teki hukuka uygunluk sebeplerinden birinin aykırılığı ortadan kaldırıp kaldırmadığını denetlemek. Uygunluk sebebi varsa sorumluluk doğmaz; sınırı aşılırsa kısmî sorumluluk gündeme gelir.

Soğuk başlangıç (intake)

Hangi hak/menfaat zarar gördü (mutlak hak mı, salt malvarlığı mı)?
Salt malvarlığı zararıysa ihlal edilen bir koruma normu var mı?
Karşı taraf hangi haklılık sebebine dayanıyor (rıza, savunma, iztırar, hakkın kullanımı, kamu gücü)?
Savunma/zorunluluk hâlinde ölçü aşıldı mı?

Denetim şeması

Aykırılık tipini belirle. Mutlak hak (yaşam, beden, sağlık, kişilik, mülkiyet) ihlali kural olarak doğrudan hukuka aykırıdır. Salt malvarlığı zararında ihlal edilen davranış/koruma normu ya da m.49/2 (ahlaka aykırı + kast) aranır.
Rıza (m.63/1). Zarar görenin geçerli, aydınlatılmış ve hukuken korunan rızası aykırılığı kaldırır; kişilik haklarından kesin/sürekli vazgeçme geçersizdir (TMK m.23).
Üstün özel/kamu yararı (m.63/1). Korunan menfaat ihlal edilen menfaatten üstünse aykırılık kalkar; orantılılık aranır.
Meşru savunma ve iztırar (m.63/2 ve m.64). Saldırıya karşı orantılı savunma hukuka uygundur. Zorda kalan, başkasının malına verdiği zararda hâkimin takdiriyle tazminata hükmedilebilir (m.64).
Hakkın kullanılması ve kamu gücü (m.63/1). Yetkili merciin hukuka uygun emrini/yetkisini kullanma aykırılığı kaldırır; sınır aşılırsa kalan kısım için sorumluluk sürer.
Ara sonuç ve ispat. Aykırılığı (ve hak ihlalini) zarar gören; hukuka uygunluk sebebini ileri süren ve ölçüye uyduğunu ispatlar (TMK m.6). Sebebin sınırı aşılmışsa indirim (m.52) ya da kısmî sorumluluk değerlendirilir.

Çıktı modülleri

Aykırılık nitelendirme notu (hak tipi + dayanak).
Uygunluk sebebi kontrol listesi (sebep + şart + ölçü).
Sınır aşımı/kısmî sorumluluk değerlendirmesi.

Plugin bağlamı

Bu beceri haksiz-fiil-tazminat eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.