yasam-kotu-muamele-kisi-ozgurlugu

name: yasam-kotu-muamele-kisi-ozgurlugu description: "Yaşam hakkı, işkence/kötü muamele yasağı ile kişi hürriyeti ve güvenliği (gözaltı, tutukluluk, uzun tutukluluk) bağlamında negatif ve pozitif yükümlülük ihlalleri iddia edildiğinde kullanılır."

Yaşam, Kötü Muamele ve Kişi Özgürlüğü

Görev

m.17 (yaşam, maddi-manevi varlık, kötü muamele yasağı) ve m.19 (kişi hürriyeti ve güvenliği) kapsamında Devletin negatif ve pozitif (koruma + etkili soruşturma) yükümlülüklerinin ihlalini değerlendirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Olay nedir (ölüm/yaralanma, gözaltı/tutuklama, kötü muamele iddiası)?
• Devlet görevlisi mi sorumlu, yoksa Devletin koruma/önleme/soruşturma ihmali mi var?
• Özgürlükten yoksun bırakma hangi sebebe ve hangi karara dayanıyor?
• Tutukluluk ne kadar sürdü; etkili bir başvuru/itiraz imkânı tanındı mı?

Denetim şeması

1. Yaşam hakkı (m.17) — negatif yükümlülük: Devletin kasten veya orantısız güç kullanımıyla ölüme yol açmaması. Pozitif yükümlülük: yaşamı koruma ve ölümü/ağır yaralanmayı aydınlatan ETKİLİ, bağımsız, ivedi soruşturma.
2. Kötü muamele yasağı — eşik: muamelenin asgari ağırlık eşiğini aşması. Maddi boyut (muamelenin kendisi) ve usuli boyut (etkili soruşturma) ayrı incelenir; ispat "makul şüphenin ötesinde", gözetim altındaki kişide ispat yükü Devlete kayar.
3. Kişi özgürlüğü (m.19) — yoksun bırakma yalnızca m.19/2-3'teki sınırlı sebeplerle ve kanunda gösterilen usulle mümkündür.
4. Tutuklama denetimi — makul suç şüphesi (somut delil), tutuklama nedenlerinin (kaçma, delil karartma) varlığı, ölçülülük ve adli kontrolün yetersizliği; tutukluluğun makul süreyi aşması (m.19/7) ihlaldir.
5. Usuli güvenceler — yakalanma sebebinin bildirilmesi, hâkim önüne çıkarılma, tutukluluğa etkili itiraz ve tazminat hakkı (m.19/8-9).

İspat yükü: gözaltı/tutukluluk koşullarında ve resmî gözetimde Devlete; aksi halde başvurucuya ağırlıklı olarak düşer.

Ara sonuç: ihlalin maddi mi usuli mi olduğu ve dayanak.

Çıktı modülleri

• Negatif/pozitif yükümlülük ayrımı.
• Soruşturmanın etkililiği değerlendirmesi.
• Tutukluluk için makul şüphe–neden–süre denetimi.
• İlke kararlarına atıf [doğrulanacak].

Plugin bağlamı

Bu beceri anayasa-mahkemesi-bireysel-basvuru eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.